Slotgaten en speenhuid

Gezonde melk komt uit niet beschadigde spenen met een sluitend slotgat”. 

Veel koeien en vaarzen hebben gelukkig prima functionerende spenen en slotgaten, maar niet alle spenen zijn even groot en niet elke koe melkt even snel. Toch moet de melkmachine zo zijn ingesteld dat alle koeien correct worden leeg gemolken zonder pijn voor de koe en zonder beschadiging van de speenhuid en het slotgat. Daarnaast moet de melkmachine zo functioneren dat de melk onder de speen vlot wordt afgevoerd zodat geen “speenwassing” kan optreden. Speenwassing komt voor bij snel melkende koeien en bij een te trage afvoer van de melk. Door speenwassing kunnen kiemen of bacteriën in het kwartier terug komen en zorgen voor een nieuwe uierontsteking. De melkmachine moet technisch dus in goede staat zijn en naar behoren functioneren. Deze functie is alleen meetbaar als er ook gemolken wordt op dat moment: “de natte meting”.

Tepelhuid beschadigingen

De huid van de tepel is een prima beschermlaag maar is kwetsbaar en door allerlei beschadigingen kan de tepelhuid de koe irriteren tijdens het melken. Bij een beschadigde tepelhuid zorgt de pijn tijdens het melken vaak voor het “op houden’ van de melk en blijft er teveel restmelk in het kwartier achter. Dit is een zeer groot risico op het ontstaan van uierontsteking. Een ander zeer groot nadeel van een beschadigde speenhuid is het moeilijke herstel in de lactatie: de koe moet meerdere keren per dag worden gemolken en dit remt de genezing enorm. We moeten dus met elkaar als melkveehouder, melkmachine leverancier, veevoeradviseur en dierenarts zorgen dat de tepelhuid van de vaarzen en koeien in topconditie zijn en blijven tijdens de gehele lactatie en ook in de droogstand. Een groot deel van speenhuid beschadigingen ontstaan namelijk ook door irriterend ligbox strooisel (formaline was berucht), te veel kalk gebruik met weinig zaagsel (de speenhuid en huid van de hakken van de koeien worden te droog) en verkeerde speenspray of speendip. Vaarzen en koeien die gaan afkalven met (te) veel zucht op het uier krijgen ook speenhuid beschadigingen na afkalven met veel kloofjes in de spenen: rantsoenen en huisvesting voor en na het afkalven moeten dus ook in orde zijn zonder dat extra veel zucht op kan treden. Daarnaast speelt de zon in het voorjaar en bij het voor het eerst buiten doen van de dieren ook een groot risico voor verbranding van de kwetsbare witte spenen. Bij nieuwe dieren in de koppel (vaarzen en aankoop) kunnen ook tepelhuid infecties ontstaan bij andere dieren als gevolg van Herpes-virus (bij de mens koortslip), koepokken. Ernstige speenhuidbeschadigingen ontstaan vaak ook door een te hoog vacuüm onder de spenen tijdens het melken in combinatie met teveel zucht op de spenen: blauwe spenen na het afhalen ven het melkstel door onvoldoende doorbloeding van de speen. Na te lang “blindmelken” ontstaan ook blauwe spenen. Bij automatisch melken en afhalen per kwartier is het risico op te lang blindmelken gelukkig zeer beperkt. Vooral dagelijks opletten op huidbeschadigingen en op onrust tijdens het melken is nodig om snel de oorzaak boven water te krijgen en de beschadigingen tot een minimum beperkt te houden.

Speenpunt vereelting en open slotgaten

Sluitende slotgaten zijn een eerste bescherming van de koe tegen binnenkomende kiemen uit de omgeving en dus ter preventie van mastitis. De natuurlijke slotgat functie is sowieso moeilijk bij vaarzen en koeien vlak voor het afkalven door de volle uiers, bij hoogproductieve dieren in combinatie met een te lange tussen melktijd en bij slotgaten die beschadigd zijn door een niet functionerende melkmachine (vaak met vereelting). Door een passende voeding en veel beweging van de hoogdrachtige dieren is teveel zuchtvorming voor het afkalven gedeeltelijk te voorkomen. Ook met vaste en regelmatige melktijden is het open gaan staan van het slotgat te voorkomen en zeker met automatisch melken is een hogere melkfrequentie van 2,5 tot 3,5 x per dag mogelijk. Let wel dat bij vaker melken per dag de melkmachine functie perfect moet zijn omdat juist dan bij te hoog vacuum of blindmelken extra slotgat beschadiging en vereelting kan optreden. Dit wordt ook veel vaker gezien bij relatief lange spenen die puntig zijn. Een vast gegeven van open slotgaten is ook direct na het melken: de slotgat spier heeft een half uur tijd nodig om zich goed te herstellen na elke melkbeurt. Dit is ook de reden van het advies om koeien na het melken een half uur vast te zetten: het slotgat moet eerst dicht zijn voordat de dieren gaan liggen en in aanraking kunnen komen met bacteriën uit de ligbox of de strostal. Speenpunt vereelting heeft een behoorlijk lange tijd nodig om te herstellen (2-3 maanden) en bij teveel optreden van vereelting is of de melkmachine niet goed afgesteld of er worden verkeerde tepelvoeringen gebruikt of een combinatie van beide.

Bij twijfel: natte meting

Als u als melkveehouder twijfelt over het goed functioneren van de melkmachine bijvoorbeeld door onrustige koeien tijdens het melken, te veel nieuwe gevallen van hoog celgetal dieren bij de MPR, een uitbraak van klinische mastitis gevallen of teveel speenhuid of speenpunt beschadigingen dan is maar een goed advies mogelijk: laat een natte meting bij de melkmachine uitvoeren door een onafhankelijke melkwinnings-adviseur die ook advies kan geven wat er veranderd kan worden om het wel goed te laten functioneren. 
Meten is weten!

Artikel Melkveebedrijf drs. ing. Dick de Lange
 

De met een * gemarkeerde velden zijn verplichte velden.

Bestel veilig en zeker bij de Veeapotheek:

Uw korting -15%
Mamil Phyt Plus
vanaf € 15,72 € 13,36
Uw korting -5%