Kopziekte

Op de eerste zaterdagmorgen van november wordt onze dienstdoende rundveedierenarts in paniek gebeld door een veehouder met Lakenvelder zoogkoeien: “Onze mooie oude koe kan niet staan en ligt te slaan met haar kop in de wei. Zou u graag met spoed willen komen?”.

Snel behandelen

Deze omschrijving door de veehouder van een liggende koe in de wei is inderdaad reden voor een spoedvisite, want vaak is dit een geval van kalfziekte of kopziekte en dan is snel behandelen noodzaak om het dier te redden.

Bij aankomst op het bedrijf vertelt de eigenaar dat de koe nog wel even had gestaan, maar na enkele wankele stappen weer omviel en in zijligging bleef liggen en met de kop bleef slaan. De dierenarts heeft na verder onderzoek, te weten te lage lichaamstemperatuur; 37,5 graden celsius, dunne mest, trillingen en krampen van de spieren en dwangbewegingen met de kop en afname van bloed voor onderzoek op magnesium en calcium de ernstig zieke koe behandeld met infuus tegen kopziekte. Verder heeft hij de eigenaar advies gegeven over de nabehandeling van de koe en het rantsoen van de koppelgenoten.

Uit het laboratoriumonderzoek van het Vetlab DAP Horst bleek enkele uren later dat de koe een zeer laag magnesiumgehalte had: 0,13 mmol/L (normaal 0,66 – 1.07) en een te laag calcium gehalte: 2.04 mmol/L (normaal 2,43 – 3,10). Hiermee is de waarschijnlijkheidsdiagnose kopziekte bevestigd.

Oorzaak en preventie van kopziekte

IK heb al eerder aandacht gevraagd voor een correcte voeding van onze sobere, maar o zo efficiënte Lakenvelder dieren. In boven beschreven ziekte geval is nog niet vermeld dat de ernstig zieke koe een groot stierkalf zoogde en verder alleen ruim weidegras (=herfstgras) kon eten. Het zogen van een gezond kalf bij een weidende koe zorgt ervoor dat de moederkoe goed melk blijft geven (vaak tussen 10-20 liter per dag). Hierdoor verliest de koe veel magnesium en calcium uit het lichaam. Deze beide mineralen moet ze uit het dagelijkse rantsoen opnemen. 
Normaal bevat weidegras wel voldoende van deze mineralen maar in 3 situaties is er ernstig risico voor melkgevende koeien op tekorten.

  • op zware kleigronden is het magnesiumgehalte in het gras laag omdat het slecht uit de grond kan worden op genomen.
  • op weidegras dat is gegroeid na te zware bemesting met stikstof of met drijfmest van varkens of koeien.
  • op weidegras vroeg in het voorjaar of laat in de herfst doordat het gras dan weinig structuur heeft (slap en gelp gras) en de mineralen gehalten van magnesium en calcium laag zijn in het gras (door de lage bodem temperaturen worden ze onvoldoende in het gras opgenomen).

Als één of meerdere van bovenstaande situaties zich voordoen dan zijn de eerste verschijnselen bij de koeien dunne tot zeer dunne mest. Als je dit ziet als veehouder van zogende koeien dan moet je actie ondernemen en het rantsoen voor de moederdieren aanpassen. Het beste is lekker hooi bijvoeren (veel droge stof met veel structuur waardoor de mineralen benutting in de koe kan herstellen) met magnesium koeken en/of magnesium in de weide strooien.

Voorkomen is natuurlijk veel veiliger dan genezen:

  • als je op zware kleigronden weiden hebt, dan aan de hand van bodemonderzoek de mineralen balans van de grond op orde brengen.   
  • het beste voor de sobere Lakenvelder dieren is om zeer terughoudend te zijn met stikstof en kali bemesting. Het gras wordt te slap en te eiwitrijk waardoor de koeien teveel melk gaan geven en problemen krijgen met de vertering met dunne mest als gevolg.
  • voer in het vroege voorjaar en de late herfst dagelijks smakelijk en grof hooi bij als de zogende koeien in de wei lopen. Het beste is onbemest natuurhooi.

p.s. de moederkoe is gelukkig restloos genezen.

Artikel Lakenvelder drs. ing. Dick de Lange

Categorie: Inwendige ziektes

De met een * gemarkeerde velden zijn verplichte velden.

Bestel veilig en zeker bij de Veeapotheek:

Uw korting -5%
Uw korting -10%
Bovikalc bolus
vanaf
€ 28,30