IBR (Koeiengriep)

Koeiengriep op melkveebedrijven is een probleem dat plotseling kan optreden bij meerdere dieren tegelijk. 

De veterinaire term is IBR. Koeiengriep is een wezenlijk andere aandoening dan pinkengriep. Zoals de namen doen vermoeden is het belangrijke verschil van voorkomen de leeftijd van de dieren: pinkengriep komt eigenlijk alleen voor bij dieren onder de 15 maanden en koeiengriep treedt met name op vanaf 18 maanden leeftijd. Een ander groot verschil tussen beide soorten griep is de plaats waar de ernstige beschadigingen optreden: pinkengriep beschadigt de longen ernstig en koeiengriep geeft normaal géén longbeschadiging. Juist grotere bedrijven met meerdere stallen of bedrijven met jongveeopfok op een ander bedrijf, lopen meer risico op griep infectie na het verplaatsen van dieren. Met name in de vochtige herfst- en winter-periode is waakzaamheid geboden en kan preventieve vaccinatie helpen de schade aan de dieren te beperken.

Verschijnselen

Pinkengriep en koeiengriep zijn beide aandoeningen die door een virus worden veroorzaakt. Pinkengriep (RS virus) komt voor bij jonge kalveren (1 tot 5 maanden oud) en bij pinken meestal kort na het opstallen in de herfst. De gevoelige periode is de maanden met een “R”. Kortweg gezegd september tot maart. Het Pinkengriep virus grijpt met name op het longweefsel aan en hierdoor is het kalf snel ernstig benauwd met een hoge koortspiek van 41 graden Celsius of meer. De kalveren zijn lusteloos, vreten bijna niet en hebben een pompende ademhaling. In het begin van de infectie hoesten ze nog niet. Doordat de longen ernstig worden aangetast ontstaat vaak een “super-infectie” met bacteriën en gaan de dieren ernstig hoesten en worden zeer benauwd.
Koeiengriep komt vooral door bij vaarzen en volwassen koeien. Deze infectie is minder aan een vaste tijd in het jaar gebonden en is een risico besmetting bij aanvoer van nieuwe dieren in de koppel. Bij “IBR vrije koppels” die niet gevaccineerd zijn hebben de koeien geen antistoffen. Deze dieren zijn extra gevoelig als nieuwe vaarzen in de koppel komen of als dieren worden aangekocht van een niet IBR vrij bedrijf. De verschijnselen van IBR zijn: traan ogen met veel neusslijm, hoge koorts, snelle en oppervlakkige ademhaling en sloom. Hoog productieve koeien raken uit de melk en drachtige dieren kunnen door de hoge koorts verwerpen. Opvallend is dat de vaarzen en koeien met IBR niet hoesten. Dit is een groot verschil met pinkengriep- en longworm-infectie.

Behandeling

Zieke kalfjes met hoge koorts en ernstige longproblemen zijn patiënten die u met uw dierenarts moet proberen door de kritieke fase te loodsen en waarbij het doel is om verdere longschade en mogelijke sterfte door benauwdheid te voorkomen. Met behulp van koorts- en ontsteking-remmers wordt geprobeerd de pinkengriep infectie af te remmen. Bij vermindering van de ernst krijgt het kalf weer meer lucht en zuurstof. Voor ernstig benauwde kalveren zijn ook luchtweg verwijders nodig. Alles in deze ernstige zieke fase van het kalf is er op gericht dat de longen niet verder beschadigd worden en dat ze weer meer zuurstof kunnen opnemen. Het ontstekingsvocht moet ook zo snel mogelijk uit de longen worden weg gehoest. Bij de ontstoken longen spelen in de tweede fase vaak ook vervelende bacterién een belangrijke rol. Het kalf kan dan niet goed herstellen en wordt ernstiger ziek (dit is zogenaamd een super infectie). Deze ziek makende bacteriën kunnen behandeld worden met een gericht antibiotica wat prima in het longweefsel wordt opgenomen. Voldoende lang behandelen met deze antibiotica is nodig om terugval na 1 of 2 weken te voorkomen. Het herstel is verder afhankelijk van een goede huisvesting met frisse lucht zonder schadelijke afvalstoffen zoals ammoniak. Wel moet u zich realiseren dat beschadiging van het longweefsel door een pinkengriep infectie meestal nooit voor 100% hersteld. Vaccineren tegen pinkengriep als de kalveren ziek zijn is ten zeerste af te raden omdat het de problemen vergroot! 

Koeiengriep infecties vallen mestal op door teveel oog- en neusuitvloeiing, minder melk bij meerder koeien en bij temperaturen hoge koorts. De koeien zijn vaak wel traag en sloom, maar hoesten normaal niet. Soms verloopt een koeiengriep infectie ook heel mid: de veehouder merkt er niets van en uit de tankmelk monitoring blijkt dan dat er een omslag is opgetreden van negatief naar positief. Bij het optreden van duidelijke verschijnselen of bij een duidelijke verdenking is het belangrijk om met uw dierenarts een diagnose te stellen en de ernst van de infectie in te schatten. Vooral ook het aantal aangetaste koeien i n de koppel is belangrijk en ook het aantal dieren dat nog aangetast kan worden is van belang voor de behandel keuze. Op bedrijven die IBR vrij zijn of maar een klein aantal koeien hebben met antistoffen tegen IBR zijn bij een uitbraak het meest risicovol. Hier kan het veldvirus volop zijn gang gaan en tast in korte tijd veel dieren aan. Omdat IBR niet het longweefsel beschadigd zijn deze koeien veel minder benauwd dan kalveren met pinkengriep. De koeien ademen wel veel meer omdat het slijmvlies van de voorste luchtwegen en de luchtpijp gezwollen is de luchtstroom hierdoor sterk is afgenomen. Vaak is met ontstekings- en koortsremmers al veel vooruitgang te boeken. Zolang geen andere bacteriële besmetting optreedt is behandeling met antibiotica niet nodig. Veel frisse lucht is voor de zieke dieren een grote weldaad. Het vaccineren tegen IBR als de koeien de infectie doormaken is een goed hulpmiddel om de infectie in de koppel uit te doven: het voorkomt dat nog meer dieren worden aangetast en dat de zieke dieren sneller herstellen. Uw dierenarts weet in dit geval wat de goede manier van vaccineren is: in de neus of onderhuids of in de spieren. Dit is afhankelijk van het merk en type IBR vaccin.

Preventie

De preventie en bescherming tegen pinkengriep is duidelijk anders dan tegen koeiengriep. Pinkengriep infecties komen bijna op alle melkveebedrijven voor in Nederland. Afhankelijk van de kwaliteit van huisvesting en ventilatie op stal kunnen de gevolgen van infectie zeer gering zijn of ernstig. Ook worden duidelijke verschillen gezien tussen sommige jaren. Zeer waarschijnlijk heeft dat met de verspreiding van het virus via de lucht te maken: vochtig en benauwd herfstweer zijn berucht om de infectie te krijgen. Ook het huisvesten van oudere kalveren uit de wei in de buurt van de jonge gevoelige kalfjes is een groot risico in de herfst periode. Probeer zoveel mogelijk het “all-in all-out”-systeem na te streven. In de praktijk is veel goede ervaring opgedaan om de kalveren tegen pinkengriep te vaccineren Bij een dubbele vaccinatie met 4 weken tussentijd is een prima bescherming te krijgen tegen het veldvirus. Let wel: de bescherming is pas volledig 2 weken na de 2e vaccinatie! In de nazomer dus niet te lang wachten met vaccineren of het jaarrond de kalfjes van 3 en 4 maanden steeds mee vaccineren. 

Voor IBR bescherming en preventie zijn ook goede vaccins beschikbaar. Deze vaccinaties kunnen voor de voet weg worden toegediend en tegenwoordig zijn dit ook merkervaccins. Hierdoor is het mogelijk onderscheid te maken tussen veldvirus infecties en vaccinvirus infecties Let wel op dat de meeste vaccins niet meer dan 6 maanden beschermen volgens voorschrift van de fabrikant. Ook is het een goede mogelijkheid om te kiezen voor een IBR-vrij bedrijf. Meerder bedrijven zijn IBR gecertificeerd en kunnen dit zonder vaccineren handhaven. Als het risico te groot is voor besmetting met IBR kan er met merkervaccin gevaccineerd worden en blijft de koppel koeien toch de IBR vrije status houden.

Artikel Melkveebedrijf drs. ing. Dick de Lange

Categorie: Infecties

De met een * gemarkeerde velden zijn verplichte velden.

Bestel veilig en zeker bij de Veeapotheek:

Bovikalc bolus
vanaf
€ 28,30
Uw korting -5%
Zaagselstrooier Vink
€ 170,01 € 161,50
Uw korting -6%
Kopheffer Vink koe
€ 177,13 € 166,72