Vruchtbaarheid koe

Verbeterpunten voor de melkvee-vruchtbaarheid

Vruchtbare melkkoeien die goed melk produceren is een groot goed voor een blije melkveehouder. Veel punten van aandacht zijn al vaak beschreven en besproken, doch niet alles wat beter kan wordt op de melkveebedrijven uitgevoerd. Voor een optimale-rundvee-fertiliteit moeten de drie hoofdzaken: genetica, management en voeding in balans zijn. In dit artikel zal de situatie bij de HF koeien in 2008 worden beschreven met belangrijke risicofactoren voor fertiliteit. Daarna zal worden ingegaan op de verbeterpunten voor de Nederlandse melkveebedrijven. 

Situatie HF koeien op dit moment

Voor een goed vergelijk wat onze huidige koeien presteren heb ik de prestaties van de afgevoerde koeien in Nederland 2007/2008 hieronder vermeld (tabel 1). Daarnaast heb ik de jaarproductie van HF koeien in Israël vergeleken met die van HF koeien in Nederland (tabel 2).

Tabel 1: Prestaties afgevoerde koeien in Nederland 2007/2008 (MPR gegevens)
– Aantal: 216.179
– Dagen opfok; 798
– Keren gekalfd; 3,5
– Gem. tussenkalftijd; 415
– Productiedagen; 1328

Tabel 2: Jaarproductie melkkoeien 
Israël 2006              Nederland 2007/2008
11.281 kg melk        8.152 kg melk
358 kg eiwit             287 kg eiwit
404 kg vet                358 kg vet

Ondanks de goede prestatie van de Nederlandse melkkoeien met name ook de gehalten melkvet en melkeiwit presteren de Israëlische koeien zeer veel melk per jaar met lagere gehalten maar met meer kg vet en eiwit. En dit is met de bedrijfsstructuur in Israël van grote bedrijven en veel vreemd personeel een indrukwekkende prestatie van die dieren onder de klimaat omstandigheden van met name hete zomers (30 tot 40 graden Celsius).

Onderzoeker en wetenschapper Markusfeld van de Hachaklaid in Israel heeft de resultaten van de Israëlische 2de kalfs en oudere koeien in de volgende tabel (3) samengevat. 

Tabel 3: Vruchtbaarheids resultaten koeien tot 150 dagen na afkalven
– Tocht niet gezien: 28 %
– Inactieve eierstokken: 12%
– Drachtig na 1e KI: 33%
– Niet drachtig en >150 dgn gekalfd: 46%



Met name het resultaat van maar 46% dracht als de dieren 150 dagen hebben gekalfd is voor de Israëlische melkveehouder een groot probleem. Door de extreme hitte in de 3 zomerse maanden is het drachtig worden en het afkalven in deze periode een ramp en daarom hebben de meeste veehouders er voor gekozen om de dieren dan niet te insemineren en ook niet te laten kalven. Het gevolg hiervan is dat als een koe dus niet op tijd drachtig wordt (circa voor de 150 dagen na afkalven) dit dier dan niet meer mee kan voor de volgende lactatie. Ze valt letterlijk buiten het seizoen.

Risico factoren fertiliteit voor 2de kalfs dieren

Het beste kunnen de resultaten vergeleken worden van de 2e kalfs koeien vanwege hun belangrijke aandeel in de koppel en minder selectie dan bij de oudere koeien. Het aandeel oudere koeien is op dit moment in Israel circa 10%.
Gemiddeld wordt dus 33% van de 2de kalfskoeien drachtig na 1e KI. In de volgende tabel (4) worden de risico factoren tegen elkaar uitgezet met als hoofdverschil zomer – winter periode.

Tabel 4: Risicofactoren fertiliteit vs Markusfeld van de Israëlische 2e kalfskoeien met gemiddelde 33% na 1e KI
Factor                                           Zomer          Winter
Afkalfseizoen                                 20%            42% 
Conditie score verlies van             18%            39%
> 0.5 of meer (BCS) 
Hoge melkgift en hoog                  25%            40%
melkvet % bij 1e controle

Uit tabel 4 blijkt dat het afkalven in de warme zomermaanden dramatisch slecht is om voor volgend jaar weer op tijd drachtig te worden (maar 20% kans). Ook een groot punt van aandacht is het afvallen of vermageren in de droogstand. Slechts een 0,5 punt conditie vermindering (dit is met het blote oog bijna niet zichtbaar) geeft al halvering van drachtig worden (18% ipv 39%) Een goede start na afkalven met een hoge melkgift die helaas gepaard gaat met teveel lichaamsvet afbraak van de koeien waardoor het hoge melkvet % ontstaat (= subklinische slepende melkziekte) zorgt met name voor de zomerkalvende koeien voor maar 25% dracht. 



Het drachtig worden van de melkgevende dieren na 1e KI is in Israël de laatste jaren 33%. In 1995 tot 1999 was dit 37%. De vraag is waardoor dit veroorzaakt wordt. Met de resultaten uit tabel 4 zijn hiervoor wel duidelijke aanwijzingen te halen zoals een verkeerde afkalf- periode in de zomer, vermagering in de droogstand en te snel veel melk geven na afkalven in combinatie met onvoldoende voeropname.

Met deze resultaten van de HF koeien en de meer extreme warmte periode in de zomer in Israël is voor de Nederlandse HF melkveehouder op zijn /haar bedrijf verbetering mogelijk. Met name de combinatie genetica, management en voeding moet maximaal aandacht hebben om de vruchtbaarheids resultaten ook hier te verhogen.

Tips voor een betere vruchtbaarheid

De volgende zaken kunnen met voeding en management het op tijd drachtig worden van de huidige HF koe verbeteren en er voor zorgen dat onze Nederlandse koe minstens één lactatie langer op het bedrijf is.

1 Kwaliteit voer in droogstand om conditie te handhaven
2 Rantsoen drachtig jongvee passend maken voor een normale conditie (conditie score 3-3,5)
3 Overgang- of transitievoer verstrekken om afkalfziekten te voorkomen (nageboorte en kalfziekte)
4 Voer-efficiëntie verhogen in begin lactatie door een hoog basis rantsoen te verstrekken (elke hap voer is in evenwicht en de mineralen + vitaminen zijn gedekt)
5 Melkgift in 1ste maand na afkalven niet extra stimuleren met een ruime eiwitgift in het rantsoen (behoefte is met name de goede aminozuren)
6 Verhoging aandeel bestendig zetmeel in de eerste 150 dagen van de lactatie bijvoorbeeld maismeel of snijmais (hierdoor minder negatieve energiebalans)


Vruchtbare Lakenvelders?

Graag willen wij als Lakenvelder houders onze dieren op tijd dragend krijgen, maar ook weer niet de jongste kalfjes. Hoe kunnen we hier mee omgaan en wat te doen als het niet wil lukken? 

De Lakenvelders kalven normaal gesproken vlot en gemakkelijk af. Bij te vette dieren is dit helaas niet altijd het geval: de geboorteweg zit te vol met vet waardoor het geboortekanaal voor het kalfje te klein is. Voor de lakenvelder houder is dit één van de belangrijkste reden te zorgen dat de fokkoeien niet vervetten. Met een beschadiging van de geboorte weg kan het drachtig worden slecht lukken of het lukt nooit meer. Met name inscheuren van de vulva en slijmvlies beschadigingen van de geboorteweg bij vaarzen geven veel complicaties na het kalven. Bewaar rust en geduld bij het kalven: de natuur kan vaak veel meer dan te vroeg ingrijpen met teveel trekkracht.
Onze lakenvelder koeien zijn bijzonder vruchtbaar en zijn ook zeer vroeg geslachtsrijp: bij ons is een keer een kalfje ongewenst gedekt op 4 maanden leeftijd en daarvan ook helaas drachtig geworden. De gezonde jonge kalveren (zoog-kalveren bij de moeders) die dan ongewenst gedekt worden door de Dekstier voor de koeien komt zeker regelmatig voor. Dit kan al gebeuren bij kaljes van 4-6 maanden leeftijd. Dit is een heel vervelend fenomeen van zeer vroeg rijpe dieren. Een éénduidige oplossing kan ik niet geven in het geval van het samen weiden met een Natuurlijk Dekkende stier. Het is zeker wel nodig om dit ongewenst drachtig worden van te jonge lakenvelder kalfjes op te lossen in samenspraak met uw dierenarts om tijdig een abortus op te laten wekken. 

Zogende Lakenvelders

De zogende Lakenvelder koeien laten vaak weinig tocht verschijnselen zien: toch zijn ze wel in de normale tocht cyclus van 3 weken. Doordat de dieren zogen en melk geven zijn de tocht verschijnselen vaak minder duidelijk en ook is het juiste tocht moment niet altijd duidelijk in de wei. Voor veehouders die met KI de lakenvelder koeien drachtig willen krijgen is het dus extra moeilijk als de dieren in de wei lopen en een kalf zogen om op het juiste moment de koe tochtig te zien. Koeien worden na een normale afkalving vaak al na 2-5 weken goed tochtig. Als u dit moment kan waarnemen dan is het begin gemaakt en over circa 3 weken (19-23 dagen) komt de volgende cyclus. In principe kan een koe bij de natuurlijke 2-de tocht na afkalven gedekt worden. Bij KI is het dan noodzaak dat het insemineren gebeurd zo snel mogelijk na het begin van de staande tocht. In de praktijk is het dan zo dat als de koe ’s avonds laat of ’s morgens vroeg tochtig is dan direct KI bellen en vragen diezelfde dag nog insemineren. Soms zijn de koeien meer dan 24 uur tochtig en dan is het eventueel raadzaam de koe de volgende dag nogmaals te laten insemineren (overleg met de inseminator). 

Natuurlijke dekking

Wanneer u als Lakenvelder houder gebruikt maakt van een natuurlijk dekkende stier dan kunnen de koeien bij de stier worden toe gelaten wanneer u 9 maanden later graag kalfjes krijgt. Gezonde zogende koeien maar ook niet zogende koeien en pinken worden bijna altijd binnen 3 weken na het toe laten van de stier gedekt en heel vaak ook dragend. Sommige dieren hebben een herdekking nodig en komen dan 3 weken later. U als veehouder moet wel blijven opletten of niet teveel koeien een herdekking hebben. In die gevallen is er iets mis met het bevruchtend vermogen van de stier: een jonge stier dekt nog niet goed of een dekinfectie van de stier is opgetreden (dit kan bij stieren die vaker op bedrijven worden gewisseld) . Als u het niet vertrouwt dan de hulp inroepen van de dierenarts en de koeien allemaal laten controleren op baarmoeder en eierstok functie. Vaak blijkt er niets aan de hand en worden de dieren tocht normaal dragend, maar bij afwijkingen kan er snel worden ingegrepen. Ook kan het zijn dat de stier problemen heeft (uitschachten en dekinfectie) en in deze gevallen moet in overleg met de dierenarts een oplossing worden gezocht. 

KI moment

Een uitstekend moment van KI bij zogende lakenvelders is in de eerste 3 weken na het spenen van de kalfjes. De koeien worden dan vaak zichtbaar prima tochtig en ook het begin van de tocht is dan meestal goed zichtbaar. Maak hier zo goed mogelijk gebruik van want juist dan zijn de koeien prima vruchtbaar en met sperma van een goed bevruchtende KI stier is een vlotte dracht zeker mogelijk. Bij terugkomen van de koe dan weer proberen de koe in het begin van de volgende cyclus aan te bieden voor KI. Te laat insemineren na het begin van de tocht geeft vaak een teleurstellend dracht resultaat. 

Prachtig kalfje

Samenvattend kunnen we zeggen dat het drachtig worden van lakenvelder koeien niet direct altijd vlot verloopt maar met extra goed dagelijks waarnemen worden al veel koeien “zichtbaar” tochtig. Met een goede planning mag je dan 9 maanden later weer een prachtig Lakenvelder kalfje verwachten. Jonge Lakenvelder vaarskalfjes worden helaas vaak al op zeer jonge leeftijd drachtig als ze samen weiden met een stier(tje).

drs. ing. Dick de Lange

Categorie: Reproductie

De met een * gemarkeerde velden zijn verplichte velden.

Bestel veilig en zeker bij de Veeapotheek:

Drench Savetis Lact
Drench Savetis Lact
vanaf
€ 85,33
Uw korting -9%
Bovikalc bolus
Bovikalc bolus
vanaf
€ 28,30