Voeropname en voerbenutting koe

Voeropname en voerbenutting door de melkkoe

De dagelijkse voeropname van de  droogstaande  en melkgevende koeien kan soms sterk verschillen. Dit is een bekend fenomeen bij dieren in de wei maar ook in de zomer periode bij dieren op stal is de dagelijkse voeropname soms veel meer of juist veel meer dan de dag ervoor. Gelukkig geeft dit niet altijd ernstige problemen bij de dieren. Voor de veehouder is het wel 2x een probleem: als koeien  veel voer eten dan is de voerbak te snel leeg en als ze minder eten dan is er teveel restvoer (dus afval of verlies). Nog belangrijker dan deze waarneming is de vraag waarom eten ze nu anders dan gepland en hoe is dit weer zo snel mogelijk te herstellen om de gevolgen van te weinig of teveel voeropname  beperkt te houden? Hier worden de oorzaken van afwijkende voeropname besproken met de effecten op korte termijn bij de koeien. Daarbij wordt aangegeven hoe dit is te voorkomen.

Verminderde voeropname

Dit is één van de grootste klachten van melkveehouders door het jaar heen. Met name op bedrijven waar gevoerd wordt met voerwagens met een weeg installatie is het dagelijks bekend hoeveel er precies is gevoerd. Het gewicht van het restvoer in mindering brengen en je weet precies hoeveel de koppel heeft opgenomen. Toch is dit niet precies de realiteit: van de meeste ruwvoeders is wel bekend hoe zwaar het is maar lang niet altijd is het droge stof gehalte exact bekend. Dit is de eerste oorzaak van te weinig eten: de koeien eten minder kg’s totaal voer maar doordat het een hoger droge stof gehalte heeft dan berekend of geschat wordt er toch meer, hetzelfde of minder kg  droge stof voer  opgegeten. Wegen en het exacte droge stof gehalte meten (droogstoof) is de enige oplossing om hier achter te komen.

Afwijkende  hoeveelheden laden van verschillende partijen is een belangrijke factor van wisselende voeropname: de gewichten en droge stof gehalten van de partijen zijn anders waardoor de kg’s product wel kloppen maar de kg’s droge stof verschillen. Dit heeft vaak grote effecten voor de koe: de benutting van het voer veranderd in de voormagen en in de darmen door verandering van het herkauwpatroon en verteringssnelheid. Het effect is dat bij te snelle fermentatie pensverzuring gaat optreden en bij vertraging van de fermentatie de pens overvol raakt en het voer te langzaam doorstroomt. Allebei deze effecten geven vaak voor meerdere dagen een wisselende opname van de kg droge stof voer (dit gaat dan ook altijd gepaard met wisselende opname hoeveelheden structuur materiaal).



Voerberekening klopt niet meer

Wisseling van partijen voer met verschillende smaak kunnen grote gevolgen hebben op de opgenomen hoeveelheden totaal voer: als een minder lekkere partij in de mengwagen  wordt bijgemengd dan gaat de totale opname bij alle dieren naar beneden. Als de koeien behoorlijk kunnen selecteren in het voer of de partijen voer worden los verstrekt dan kan de totale opname van het voer wel meevallen. Het grote gevolg is wel dat de voerberekening dan niet meer klopt en dat de verhoudingen in het voer totaal anders worden: per koe zie je dan verschillen in opname, buikvulling, mestvertering en herkauw activiteit. Ook de melkgift kan dan sterk gaan verschillen met verschillende gehalten melkvet, melkeiwit, lactose en melkureum.

Op lange termijn zie dan vaak ook problemen bij de koeien die het gevolg zijn afwijkende voeropname en voervertering: lage melkvet en melkeiwit gehalten en veel meer klauw  problemen (zoolbloedingen, witte lijn defecten en zoolzweren).

Warmteproductie uit ruwvoer

Hittestress is voor de voeropname bij koeien een groot probleem. Dit is met name in combinatie met hoge luchtvochtigheid en als het meerdere dagen aanhoudt een ernstig probleem waarbij de dieren steeds minder gaan eten en steeds minder gaan herkauwen. Het wordt ook versterkt doordat het opgenomen ruwvoer ook warm is en de warmte productie uit ruwvoer gewoon hoog blijft.

Smaakverschillen in partijen voer zijn vaak veroorzaakt door verschillende soorten grondstof (zoals oud of jong gras, wel of niet bemest) maar ook door de manier van bewerken of de kwaliteit van opslag. Bij het voeren kunnen schimmels of mycotoxinen zich dan massaal ontwikkelen en met broei erbij een zeer afwijkende smaak teweeg brengen. Het voer wordt op dat moment vaak ook te warm en te vochtig. Meerdere uren na het voeren is dit voer niet meer lekker en de koeien laten het liggen. Als er weinig vreetplaatsruimte is dan zijn de sociaal zwakke dieren hier de pineut van en lopen zij de grootst schade op (ze moeten vies voer eten waarvan de kwaliteit ook veel minder is). Ze krijgen hier eerder een energie en eiwit tekort van in hun lichaam. Dit geeft zwakke dieren met onvoldoende productie en meer gezondheidsklachten: pens en lebmaag werken niet goed, de weerstand daalt en ze gaan slechter lopen.

Een laatste reden dat koeien minder voer opnemen is het niet goed verstrekken van het krachtvoer: verwisseling van partijen krachtvoer (bulk nummers of aansluitingen) niet goed besteld  soortvoer en afwijkende afstelling  van de krachtvoercomputer. Bij goed zoeken is de oorzaak vaak wel te achterhalen maar het kan weleens (te) lang duren.

Verhoogde voeropname

Koeien gaan steeds meer eten als de omstandigheden ideaal worden: koele omstandigheden, droge lucht, fris voer zonder broei en zonder schimmels, veel structuur voer en voor alle koeien 1 voerplaats beschikbaar. Daarnaast is er dan 24 uur per dag voer voor de koeien voer beschikbaar. Meestal kan de voeropname ook nog verhoogd worden door 2x per dag te voeren. Hierbij is het dan wel belangrijk om de juiste verhoudingen te blijven voeren volgens de voerberekeningen. Hierdoor voorkom je dat de vertering in de koe niet afwijkend gaat worden.

Wel zo veilig: lekker met structuur

De voeropname per dag  bij melkkoeien is belangrijk om een gezonde koe te houden en een blije melkveehouder. Met name voor de herkauwende koe is een constante voeropname van dezelfde grondstoffen belangrijk omdat de fermentatie in de voormagen daardoor constant en maximaal kan functioneren. Hierdoor is een maximale voer-efficientie mogelijk en blijft de zuurgraad in de pens stabiel voldoende: pensmicroben kunnen alleen maximaal functioneren bij een constant milieu en zuurgraad. Mocht het toch een keer niet lukken om dezelfde voerhoeveelheid aan de koeien te voeren dan is direct meer en lekker  structuur materiaal voeren (goed hooi of lucerne) de veiligste oplossing.

Dick de Lange melkveedierenarts dap horst

Dick de Lange, rundveedierenarts

Categorie: Voeding

De met een * gemarkeerde velden zijn verplichte velden.

Bestel veilig en zeker bij de Veeapotheek: