Stuitligging koe

De mooiste boerenterm die ik ooit heb geleerd als veearts is de volgende: “het kalf komt in de achterste voorstelling”. De zuidelijk wonende veehouders bedoelen hiermee dat de koe die aan het kalven is een kalf krijgt in stuitligging. Dit is niet de normale presentatie van een kalf voor de geboorte maar moet als afwijkende ligging beschouwd worden. Normaal voor koeien is de kopligging: met de voorpoten gestrekt en de kop op de voorpoten. In dit artikel zal verder alleen worden ingegaan op het kalf dat achterste voren geboren wil worden. 

Presentatie

Als een koe aan het kalven is dan is zeker in het begin van het geboorte proces niet duidelijk dat het kalf achterste voren ligt. De koe zal als eerste verschijnselen bij het kalven laten zien dat het uier vol gaat schieten en de “banden weg zijn” (de banden naast de staart wortel). Kort hierna moet het geboorte proces op gang komen. Verschijnselen zijn dan het onrustig worden van de koe, het vaak gaan staan en liggen, de staart afhouden en het gedeeltelijk door de achterbenen zakken van de koe. Bij een verdere voortgang van de geboorte wordt de eerste vruchtblaas uitgedreven: de zogenaamde waterblaas (blauwkleurig). Meestal is na het afkomen van de waterblaas even een moment van pauze voor de koe. Als de geboorte normaal verloopt zal de koe hierna aan de uitdrijvingsfase beginnen. De koe gaat dan werkelijk ook veel meer liggen en duidelijk langdurig persen om de pootjesblaas (licht geel gekleurd) met vruchtdelen in de geboorteweg te brengen. Als dit goed lukt dan verschijnt de pootjes blaas en meestal zijn dan ook in de blaas de klauwtjes zichtbaar. Tot dit moment is alles hetzelfde voor de kopligging als ook voor de stuitligging!

Voortgang

Bij een goed vervolg van de geboorte gaat nu het verschil optreden. Als het kalf in normale kopligging wordt geboren dan gaat de koe steeds heftiger persen om het kalf uit te drijven: kort na het verschijnen van de pootjes wordt ook het neusje van het kalf zichtbaar (de kop is dus in de geboorteweg ingetreden!). Bij een gezonde koe en een normaal kalf zal de koe, zonder verdere hulp van de boer, op eigen kracht het kalf in korte tijd uitdrijven. Bij een kalf in stuitligging stopt de kalvende koe, na het zichtbaar worden van de pootjesblaas met beide klauwtjes erin, vaak met persen. Dit komt doordat er geen druk tegen het dak van de geboorteweg komt van de kop van het kalf. Er zijn wel lange achterbenen van het kalf in de geboorteweg maar die geven geen pers reactie bij de koe waardoor het afkalf proces stopt. Hier is voor de oplettende boer het keuze moment om middels onderzoek in de geboorteweg er achter te komen wat er aan de hand is. Als het kalf niet te zwaar is en de geboorteweg ruim genoeg dan verschijnen er steeds meer lengte benen buiten de kalvende koe en de beide hakjes van het kalf worden zichtbaar (de hakjes liggen boven dus tegen de staart aan). Bij een gemakkelijke geboorte zal de koe nu het kalf verder uitpersen en is ook deze geboorte klaar.

Afwijkingen bij een stuitligging

Kalfjes die achterste voren liggen kunnen zich in allerlei vormen presenteren. Dit maakt het voor de boer lastig om op het juiste moment te kiezen: moet ik gaan ingrijpen of kan ik beter even afwachten? Het beste is om moeder natuur zoveel mogelijk haar gang te laten gaan en pas ingrijpen als er géén voortgang is in het afkalfproces bij de koe.
Let wel: voor dat er ook maar iets zichtbaar is kan het afkalven al gestopt zijn! Dit is met name het geval bij een zwaarder kalf en bij een kalf waarbij de achterbenen onder het kalf liggen. Deze ligging heet een beiderzijdse heupligging. Hierbij is het staartje te voelen en dit kalf kan niet geboren worden zonder deskundige hulp. Als de koe dus eigenlijk al had moeten kalven (uier vol en banden weg) en er gebeurd niets dan is goed onderzoek van de koe noodzaak. Er kan namelijk een draaiing in de baarmoeder zijn gekomen (een slag in het lijf), het kalf is te zwaar en kan niet in de geboorteweg geperst worden (de geboorteweg is volledig ontsloten maar het kalf ligt nog ver weg en vaak nog op de rug), het kalf ligt achterste voren in beiderzijdse heupligging (alleen staartje voelbaar) of de koe heeft kalfziekte (Calcium tekort) en heeft onvoldoende kracht om het kalf uit te drijven (geboorteweg is ook goed ontsloten).
De juiste diagnose is nu uitermate belangrijk om géén verkeerde dingen te doen waardoor het kalf niet levend ter wereld komt of waarbij de koe teveel schade oploopt van de geboorte zoals inscheuren van de vulva of beschadiging van het bekken met kans van kruis op kruis trekken. Bij de beiderzijdse heupligging is voor het goed leggen van de benen heel veel ruimte in de baarmoeder nodig. Is dit niet het geval dan scheurt de baarmoeder in en is dit meestel einde van een levende gezonde koe.

Trekkracht

Bij een kalf in stuitligging is de weke geboorteweg vaak heel slecht ontsloten. De kop van het kalf heeft niet voor oprekking gezorgd en de koe perst vaak weinig. Als je de koe wil helpen met extra trekkracht aan het kalf dan moet eerst goed de maat worden genomen. Vóór het nemen van de maat eerst controleren of de navelstreng niet om een achterpoot is geslagen! Bij een staande koe moet door één persoon zonder geboortekrik de hakken van het kalf zichtbaar gemaakt kunnen worden (dus buiten de vulva trekken). Om de koe goed te laten kalven moet ze gaan liggen en op haar zij persen. Hierdoor kan het bekken goed kantelen en kan het kalf beter passeren. Haast maken om het kalf eruit te trekken is nu het aller slechtste wat je kan doen omdat dan de longen van het kalf in elkaar worden gedrukt en vaak scheuren. Dus alléén trekken als de koe mee perst en trekken in richting van de staart. Het gebruiken van de geboortekrik is juist in dit geval verkeerd omdat je dan meer naar beneden trekt en de buik inhoud van het kalf in de borstholte wordt gedrukt.

Samenvatting van de achterste voorstelling

Bij een koe die gaat kalven kunnen de verschijnselen van een stuitligging in het begin al heel vaag zijn of juist pas later bij het geboren worden. Probeer het geboorte proces zo goed mogelijk te volgen en bij twijfel toch controleren of alles goed ligt bij de koe en het kalf. Als er twijfel is of er wel voldoende ruimte is voor de geboorte dan altijd hulp vragen omdat een stuitligging tegen de natuur is waardoor alles eerder tegenhoud en de weke geboorteweg slecht ontsloten is. Bij een stuitligging met een slechte ontsluiting van de koe is een keizersnede de beste oplossing voor de koe en het kalf.

Artikel Melkveebedrijf drs. ing. Dick de Lange
 

Categorie: Reproductie

De met een * gemarkeerde velden zijn verplichte velden.

Bestel veilig en zeker bij de Veeapotheek:

Uw korting -10%
Bovikalc bolus
Bovikalc bolus
vanaf
€ 28,30
Uw korting -20%
Bovikalc Pillenschieter RVS
Bovikalc Pillenschieter RVS
€ 56,08 € 44,87
Drench Savetis Part
Drench Savetis Part
vanaf
€ 84,88