Overkoot gaan koe

Soms heeft een koe plotseling een achterbeen waarbij ze zowel bij het staan als het lopen een verkeerde stand in het onderbeen heeft: het zogenaamd overkoot staan. 

De koe staat met een knik en loopt met een knik. Het dier loopt voor zichzelf lastig en bij haast of snel opjagen kan ze zelfs onderuit gaan. Vooral op een gladde ondervloer of op de roosters durft en kan ze niet goed uit de voeten. Ze gaat dan ook minder lopen en ze mijdt de confrontatie van de koppel genoten. Het op staan uit een ligbox is ook heel lastig met veel kans op beschadiging van de hakken, de rug en de schoft. Ook kan het gebeuren dat ze vast voor in de box vast komt te liggen doordat ze niet voldoende kracht heeft in de achterhand om op te staan. Alles bij elkaar een zeer vervelende en ernstige aandoening als je er verkeerd mee omgaat! Bij goede begeleiding en een correcte huisvesting hersteld ze eigenlijk in 5-6 weken restloos zonder complicaties voor de rest van haar mooie koeienleven.

Oorzaak

Het over koot gaan staan van een koe wordt veroorzaakt door een zenuwbeschadiging tijdens het afkalven. In het bekken van de koe lopen twee grote zenuw banen voor beide achterbenen. Als bij het afkalven één van deze zenuwen beklemd raakt dan is deze zenuw meer of minder beschadigd. Dit is eigenlijk altijd een tijdelijke kwestie en ook is het gelukkig meestal maar één zenuw. Als beide zenuwen worden beschadigd dan kan de koe niet opstaan omdat beide achterbenen spieren dan niet worden geïnformeerd.  De hoofdoorzaak is in beide gevallen dat het kalf te groot is voor het bekken van de koe (de zenuw komt klem in het benige gedeelte van de geboorteweg). Het ergste wat optreedt is de situatie als het kalf “kruis op kruis” blijft zitten. In die situatie is het risico op ernstige schade zeer groot en is met veel verstand en rust handelen van de veehouder en dierenarts een eerste vereiste om de moederkoe te redden. Bij een redelijk normaal verlopende geboorte is juist het risico van beschadiging van één zenuw een veel groter risico: het is namelijk lang niet altijd even duidelijk waarom de geboorte niet vlot doorgaat? Is het kalf te groot voor het bekken van de koe of is de weke geboorteweg (vulva) niet goed opgerekt? Deze inschatting is voor de veehouder niet altijd even duidelijk en kan ook gewoon optreden bij een koe die alleen afkalft.

Wanneer treedt het op?

Zoals ik al aangaf ontstaat het probleem bij een zware verlossing die langer duurt dan normaal. Het kalf blijft dan te lang in het bekken zitten en daardoor raakt de zenuw klem (vergelijk dit met een hand die “slaapt” met een vreemde prikkeling die verdwijnt na een aantal minuten spelen). Het komt eigenlijk altijd bij koeien voor en zelden bij vaarzen. Bij vaarzen is de weke geboorteweg namelijk nog niet goed ontsloten of opgerekt vóórdat het kalf in het bekken beklemd raakt. Als het kalf bij een vaars te fors is voor een normale geboorte dan “treedt het niet in de geboorteweg” en bij te lang wachten gaat het kalf dood, maar dan nog worden de bekken zenuwen niet beschadigd. In dit geval moet wel optijd hulp geboden worden voor de vaars en is een keizersnede de beste oplossing voor vaars, kalf en de boer.
Bij koeien die al eerder een keer op de normale wijze gekalfd hebben is de weke geboorteweg al veel soepeler en ook eerder verweekt bij het afkalven dan bij een eerste kalfs dier. Als het kalfje dan eigenlijk bijna te groot of te fors is dan kan het met de kop en de voorhand wel in de geboorteweg intreden, maar met een diepe forse borstkas (zoals vaker bij grote Holstein Friesian kalveren) of een grove achterhand (kruisling Belgische Blauwe kalveren) niet eenvoudig verder geboren worden. In beide gevallen perst de koe extreem veel en hard en met verkeerde domme trekkracht doen we zelf als verloshulp het probleem ontstaan.

Voorkomen

Het probleem is eenvoudig te voorkomen als het kalfje kleiner is dan de grootte van de binnenkant van het bekken van de koe. Dit is dus fokkerij! Het willen fokken van groot ontwikkelde HF kalveren of het gebruik van vleesrassen met een onbekend geboorte verloop kunnen dit probleem veroorzaken. Ook kan het optreden bij koeien met een knikje in het bekken (bij oudere koeien van een vorige te zware geboorte). Ook het gebruik van een natuurlijk dekkende stier waarvan niet bekend is of die stier zware of lichte kalveren geeft is duidelijk een risico bij kleine koeien of koeien met een kleine kruis. Berucht zijn ook de koeien met een (te) vlak kruis. Een koe met een breed en hellend kruis kalft meestal gemakkelijk. Daarnaast is een geschikte afkalfplaats één van de beste maatregelen. De kalfkoe moet vlot kunnen staan en liggen om te kalven: een strohok of zandbak of in de wei zijn de beste plaatsen. Los en met een zachte stroeve ondergrond. Als het dan al even moeilijker gaat met de verlossing dan kan de koe liggen en het bekken kantelen om het kalf geboren te laten worden. Bij een zware verlossing dan ook het kalf draaien bij het trekken waardoor het kruis van het kalf als een spiraal door het bekken van de koe gaat.

Oplossing en vooruitzicht voor de koe

Als de koe na het afkalven over koot gaat staan dan het dier direct met pijnstiller of een corticosteroïd inspuiten en bijzonder goed opletten of de koe géén kalfziekte heeft of het krijgt. Hierdoor is ze namelijk minder sterk en kan dan slecht lopen.  Hierbij de koe in een zand- of stro-hok zetten waarbij ze het gevoel krijgt dat ze goed kan opstaan en niet uitglijd. Het melken de eerst keren in dit hok en niet in de melkstal jagen met een kleine bocht want dan kan ze zomaar onderuit gaan (ze staat dan meestal niet snel meer op). Als de koe na een paar dagen aan zichzelf gewend is en aan het overkoot been dan kan ze meestal zichzelf behoorlijk goed redden. Dit merk je goed doordat ze prima eet en drinkt en de melkgift snel gaat stijgen. Het herstel van de zenuw duurt meestal 5-6 weken en hier is dan het probleem mee opgelost. Voorwaarde is dan wel dat ze in die periode niet op een gladde vloer moet lopen of in een te volle stal. Ze loopt dan te weinig, eet te weinig en valt te vaak. Hierdoor raakt ze beschadigd en wordt ze zwak met een ernstige vermagering.

Met een goede verzorging zijn dit bijzonder dankbare patiënten die weer als een prima koe kunnen functioneren.

Artikel Melkveebedrijf drs. ing. Dick de Lange

Categorie: Klauwgezondheid

De met een * gemarkeerde velden zijn verplichte velden.

Bestel veilig en zeker bij de Veeapotheek:

Stal Strooi Plus
Stal Strooi Plus
vanaf
€ 32,67
Uw korting -5%
Zaagselstrooier Vink
Zaagselstrooier Vink
€ 170,01 € 161,50
Uw korting -20%
Vink Poederstrooier 12 liter
Vink Poederstrooier 12 liter
€ 211,87 € 169,50