Boxmanagement koeien

Melkkoeien, droogstaande koeien en ouder jongvee worden in Nederland meestal in loopstallen gehouden waarbij ze in ligboxen liggen. Een perfecte ligplaats voor een koe is eigenlijk niet te maken in een ligbox: hoe ruimer en comfortabeler de ligplaats gemaakt wordt, hoe moeilijker het wordt om de ligplaats schoon en droog te houden. Daarbij kunnen veel koeien zichzelf ook erg bevuilen door mest en urine in de ligbox vermengd met melk op plaatsen van melkuitliggers. Daarnaast kan boxbedekking verstorend werken: bijvoorbeeld door nat zaagsel met bacteriën, teveel kalk gebruiken, natte gescheiden mest en compost bedding. Eigenlijk benadert een ruime diep strooisel box met zand (30 cm pakket) de ideale ligplek voor koeien onder Nederlandse omstandigheden. Hygiëne en ligcomfort gaan hierbij hand in hand. Hieronder een beschrijving van goed ligbox-management voor diverse boxmaterialen met als doel dat de dieren aangenaam kunnen liggen en schoon blijven. 

Betonvloer en harde vloer met dunne rubbermat

Met deze ondergrond is de ligplek voor de dieren koud, niet vervormbaar en vaak te glad om gemakkelijk op te staan. Het koe-comfort is zeer ondermaats. De ligplekken zijn wel goed schoon te houden bij 2x daags poetsen. Om het liggen aangenamer te maken wordt vaak zaagsel ingestrooid. Hierbij drogen de natte plekken dan ook op. Hoe meer zaagsel gebruikt wordt hoe schoner en aangenamer het liggen wordt. Ook minder risico op hakbeschadiging. 2x daags droog en zacht zaagsel instrooien is dan het werk. Geen zaagsel voorraad voor in boxen maken want dan wordt het nat en vochtig door uitademing van de koeien en gaan bacteriën groeien die dan op de ligplek van het uier worden gebracht. Om de ligplaatsen snel droog en kiemvrij te krijgen gebruiken veehouder vaak kalk. Dit werkt sterk drogend maar zonder gebruik van een ruime hoeveelheid zaagsel over de kalk ontstaan nogal eens huidbeschadigingen op de hakken en spenen van de koeien door irritatie.
Natte ligplekken zijn vaak het gevolg van een te hoge luchtvochtigheid, veel zweten van de koeien, dieren die veel melk uitliggen, teveel urine in de boxen en bij overbezetting in de stal. Veel en goed ventileren (dak isoleren) is een prima hulpmiddel om boxen schoon en droog te houden.

Waterbedden en dikke matrassen

Hierbij is het ligcomfort voor de dieren sterk verbeterd. Met name bij het gaan liggen lijden de gewrichten van de koe minder en het opstaan gaat gepaard met minder uitglijden. Toch is het ligcomfort hier nog wel sterk afhankelijk van de type boxafscheiding (breedte afstelling), de vorm en afstelling van de schoftboom, de ruimte voor een vrije kopruimte en de bezettingsgraad in de stal met de ventilatie mogelijkheden.
Ook hier is minimaal 2x daags alle boxen poetsen zeker nodig om vuile ligplekken te voorkomen. Na het poetsen ook weer ruim schoon en droog zaagsel gebruiken om de ligplek droog en kiemvrij te krijgen. De toplaag van een matras of waterbed mag niet bij het opstaan irriterend op de huid werken anders ontstaan alsnog veel hakhuid beschadigingen. Het gebruik van kalk of ander reinigend materiaal is bij deze boxbedekking niet direct nodig als de stal goed ventileert en het bevuilen van de boxen door de koeien minimaal is. Mocht er toch een periode van teveel boxbevuiling zijn dan is kalk of een andere bacteriedoder wel geschikt mits na het strooien dit extra goed bedekt wordt met schoon en droog zaagsel.

Diepstrooisel met kalk/stro en gescheiden mest

Met deze materialen gaan de koeien graag in de boxen liggen en de totale rusttijd voor de koeien stijgt aanzienlijk. Ook het beschadigen van rug en benen en kale hakken is bij deze boxvulling duidelijk verlaagd. De dieren kunnen vlot gaan liggen en opstaan omdat ze zacht landen bij het gaan liggen en niet uitglijden bij het opstaan. Hierdoor is de maatvoering van de boxen ook minder problematisch. Dit is ook alleen zo als het pakket ruim dik genoeg is (30 cm). Het inbrengen van dit boxmateriaal moet gebeuren met dunne laagjes tegelijk (<5 cm per keer) om de bovenlaag extra te laten opdrogen: stalventilatie is hier extra belangrijk! Dagelijks ook 2-3 keer de vieze natte plekken uit de boxen scheppen en kuilen glad strijken. Bij een te dun pakket de hele ligbox weer aanvullen (meestal 2x per week nodig). Bij een goed en intensief onderhoud van het ligboxbed en met een prima stalventilatie zijn de resultaten op de melkvee bedrijven zeer naar tevredenheid van koe en veehouder. Het risico van uier infecties blijkt in de praktijk erg klein in de afgelopen jaren. Bij gescheiden mest zijn de resultaten zelfs beter dan bij het mengsel stro/kalk/water.
Boxvulling met paardenmest geeft in de praktijk vaak hetzelfde resultaat en werk als bij gebruik van gescheiden mest. Daarentegen wordt het gebruik van compost als boxvulling sterk afgeraden vanwege ongewenste kiemen in de melk.

Zand als diepstrooisel in de ligbox

Voor de koe is dit ideaal: compleet vervormbaar, geen ligplekken, lekker koel en nooit uitglijden als het pakket dik genoeg is. Daarnaast blijft de loopvloer voor de dieren door het zand uit de boxen altijd stroef en glijden de koeien bij het lopen of springen ook zelden uit. Het grote probleem is voor de veehouder zelf: het verwerken van urine met mest en zand is jaarrond niet eenvoudig. Ook de mestschuif slijt zeer snel. Bij nieuwbouw kan de keuze gemaakt worden en maak heldere afspraken met de loonwerker over bemestingskosten en onderhoud. 

Ideale ligbox bestaat nog niet

Ligboxen voor elke koe op stal zijn bijna niet ideaal te maken. Met een zachte en schone boxvulling als zand, gescheiden mest en stro met zaagsel of kalk zijn voor koeien zeer aangenaam om te liggen. De maatvoering van de boxen is dan minder belangrijk (er is maar 1 gemiddelde koe op stal tenslotte). De investering in de stal en het dagelijks onderhoud is wel hoog voor deze diepstrooisel boxen. Met een goed waterbed of een dik rubber matras zijn ook goede resultaten te halen, maar dan is de stalventilatie zeer belangrijk en het dagelijks 2-3x poetsen en met schoon zaagsel instrooien van alle boxen noodzaak.

Drs. ing. Dick de Lange

Categorie: Algemeen/Management

De met een * gemarkeerde velden zijn verplichte velden.

Bestel veilig en zeker bij de Veeapotheek:

Stal Strooi Plus
vanaf
€ 32,67
Uw korting -5%
Zaagselstrooier Vink
€ 170,01 € 161,50
Uw korting -20%
Vink Poederstrooier 12 liter
€ 211,87 € 169,50